Instruktaż fablabu od podstaw

Albo jak samodzielnie założyć fablab w 7 dni z czwórką ludzi i 5000 euro

Harmen G. Zijp
tłum. Joanna Zawanowska
Tekst opublikowany oryginalnie przez FabLab Amersfoort
Na potrzeby tej strony teksto został zaczerpnięty z publikacji Medialab – Instrukcja obsługi wydanej przez Fundację Ortus

Istnieje kilka sposobów na założenie fablabu. Popular­nym jest przekonanie do swe­ go pomysłu lokalnych władz, biznesmenów i/albo instytucji edukacyjnych, ubieganie się o dofinansowanie i sponsorów, wynajęcie lokalu oraz zatrud­nienie managera laboratorium. Następnie można zacząć rozglą­dać się za użytkownikami. My zrobiliśmy to inaczej. Rozwi­nęliśmy systemowe podejście, które pozwoliło nam oszczędzić przynajmniej rok przygotowań i wykorzystać istniejącą grupę entuzjastycznie nastawionych artystów, wynalazców i majster­kowiczów.

photo: brum d (flickr)

Uwaga! Będziesz musiał bardzo szybko się uczyć!

Dzień pierwszy

  • Zbierz grupę kolegów i podejmijcie decyzję o założeniu fablabu. Grupa nie powinna być za duża, aby przyspieszyć proces podejmowania decyzji. Jeśli już się znacie, zaoszczędzicie czas na wypracowanie metod współpracy. Czworo lub pięcioro majsterkujących znajomych powinno wystarczyć.
  • Zbierzcie razem 5000 euro i zamówcie: tanią wycinarkę laserową (3400 euro), wycinarkę PCV (700 euro), netbook (200 euro) i części do frezarki CNC Mantis, zostawiając 500 euro na dodatkowe potrzeby, takie jak kolejne komputery, rower, stacja lutująca…
  • Zauważ, że ograniczenie przestrzeni roboczej wycinarki laserowej i wycinarki PCV do rozmiaru A4 może obniżyć koszty nawet do 3000 euro. Sprawdź mały fablab Barta Bakkersa.
  • Znajdź przestrzeń dla twojego laboratorium. Może to być twój garaż, istniejący warsztat rzemieślniczy lub artystyczny, tymczasowa przestrzeń w pustym sklepie, kontener, squat w opuszczonym budynku lub wynajęty pusty kąt w hali lokalnej firmy. Bądź kreatywny – to miejsce wcale nie musi służyć wam długo. Jeśli osiągniesz sukces, wcześniej czy później zarobisz na bezpieczniejszą siedzibę. Wynajęcie nie musi cię nic kosztować, bo w zamian możesz zaoferować dostęp do maszyn i twórczej sieci (creative network).
  • Załóż prostą stronę internetową i rozgłoś otwarcie twojego fablabu w sieci. Powiadom lo- kalną prasę, media społecznościowe i wszystkich znajomych. FabLab Amersfoort stworzył w tym celu mały program na licencji open source – Hypha. Znajdziesz go na www.hypha.com

photo: brum d (flickr)

Dzień drugi

  • Do przemyślenia: przedyskutujcie, czy chcecie uzyskać zwrot pieniędzy, które zainwestowali- ście, czy wystarczy wam posiadanie do własnej dyspozycji urządzeń za jedną czwartą ich aktu- alnej ceny oraz stworzenie wokół siebie sieci twórczych geeków. Wybierzcie model biznesowy. Fablab może zaoferować darmowe godziny, ale jednocześnie możecie wprowadzić godziny pracy komercyjnej, postarać się o dofinansowanie rządowe, uzależnić ceny od przewidywanej wartości produktu finalnego itp. Uzgodnijcie, czy ludzie będą płacić za zużyte materiały czy dostarczać własne.
  • Zadbaj o wyposażenie pracowni w odpowiedni stół warsztatowy, biurko, krzesła i internet. Postaw na twoich netbookach system operacyjny Linux i zainstaluj Inkscape, Blender, Py- kam, Arduino, Processing i Ekiga. Połącz się z kanałem MCU fablabu.
  • Niecierpliwie wyczekuj dostarczenia wycinarki laserowej, co 30 minut sprawdzając status przesyłki. W międzyczasie zadzwoń do okolicznych sklepów budowlanych lub dla majster- kowiczów i zapytaj, czy możesz zabrać resztki materiałów, które mogą okazać się przydatne w waszym laboratorium. Ich właściciele na ogół cieszą się, że mogą w ten sposób zreduko- wać koszty związane z utylizowaniem odpadów. Zadzwoń również do ratusza i porozma- wiaj z kimś wysoko postawionym, najlepiej z burmistrzem. Może zgodzi się przewodniczyć oficjalnemu otwarciu twojego laboratorium? To bardzo pomaga w ściągnięciu dziennikarzy na wydarzenie.
  • Na swojej stronie internetowej dodaj zdjęcia twojej pracowni, opisz wybrany model biznesowy i powiadom swoją sieć społecznościową.

photo: brum d (flickr)

Dzień trzeci

  • Do przemyślenia: zdecyduj, jak będziesz prowadzić swoje laboratorium – uwzględnij go- dziny otwarcia, labmanagerów, utrzymanie itd. Podobnie jak poprzednio, na początku wystarczy ogólne zarysowanie planu. Jeśli zakład będzie otwarty jeden dzień w tygodniu i będziecie się zmieniać na stanowisku labmanagera, każdy z majsterkowiczów będzie mu- siał pracować zaledwie raz w miesiącu w zamian za stały dostęp do urządzeń.
  • Zainstaluj dostarczoną wycinarkę laserową i wycinarkę PCV. Zadbaj o odpowiednią wentylację.
  • Poćwicz obsługę oprogramowania i do każdego napisz albo skopiuj krótką instrukcję.
  • Dodaj zdjęcia maszyn, zamieść informację o otwarciu laboratorium na stronie oraz powia-
    dom swoją sieć społecznościową.

photo: brum d (flickr)

Dzień czwarty

  • Do przemyślenia: zdecyduj, jak twoi wytwórcy będą komunikować się ze społecznością i dokumentować swoją pracę.
  • Przeprowadź na twoich maszynach serię testów z różnymi materiałami. W ten sposób je wypróbujesz i będziesz mógł stworzyć tabelę z odpowiednimi ustawieniami poszczegól- nych urządzeń dla konkretnych materiałów.
  • Wytnij drewniane elementy frezarki Mantis i zbuduj ramę.
  • Zaktualizuj stronę i powiadom sieć, dodając kolejne zdjęcia i teksty.

photo: brum d (flickr)

Dzień piąty

  • Do przemyślenia: wymyśl (lub skopiuj od kogoś) ciekawy projekt demonstracyjny, dzięki któremu twoi wytwórcy poznają sprzęt.
  • Złóż i przetestuj układy elektroniczne frezarki Mantis.
  • Napisz (lub skopiuj) szybką instrukcję obsługi dla każdego z twoich urządzeń.
  • Zaktualizuj stronę przez dodanie zdjęć i tekstów. Powiadom swoją sieć społecznościową.

Dzień szósty

  • Zawieś spis zasad obowiązujących w fablabie nad wejściem do pomieszczenia.
  • Kup napoje i przekąski na otwarcie.
  • Zaktualizuj informacje na stronie i zawiadom członków swojej społeczności.
  • Czas dodatkowy.*

Dzień siódmy

  • Otwarcie.

*Wyjaśnienie

Mimo że powyższy schemat powinien się sprawdzić, bądź przygotowany na opóźnienia w trakcie jego realizacji i spowodowaną nimi frustrację. Może być trudno znaleźć dostawców. Bywa, że oprogramowanie na licencji open source jest dopiero tworzone, pozbawione dobrej dokumentacji lub niedostępne dla

niektórych platform. Jednak tak samo bywa w przypadku płatnego oprogramowania – a dodatkowo musisz za nie płacić. Niemniej jednak, korzystanie z licencji open source nie zawsze wiąże się z niskimi kosztami. Zwłaszcza tani sprzęt często ma ograniczoną liczbę sterowników, mimo że niektórzy zagraniczni dostawcy wydają się nie wa- hać w dostarczaniu pirackich wersji potrzebnego oprogramowania i systemu operacyjnego.
Nie czekaj na zgodę jakichkolwiek urzędników. Na początku na pewno nie zrozumieją idei fablabu, mogą zagrozić ci różnymi głupimi przepisami, formalnościami itd.
Twój alternatywny model biznesowy nie zostanie doceniony zwłaszcza przez polity- ków, biznesmenów i oficjalne instytucje, takie jak izba handlowa.
Aby pomóc ci zacząć, podajemy listę oprogramowania, dostawców i sprzętu – choć nie wszystkie pozycje mogą być dostępne poza Holandią.

Sprzęt

  • Mantis – mała frezarka do samodzielnego zbudowania, odpowiednia do frezowania płyt PCB. URL: www.makeyourbot.wikidot.com, www.wiki.protospace.nl
  • Calotrans CT-60 – tania wycinarka PCV. Nie ma oficjalnego wsparcia dla Linuxa, ale świetnie się sprawdza w połączeniu z wtyczką Inkcut dla Inkscape. URL: www.signseen.nl, www.inkcut.sourceforge.net
  • Craft ROBO – jeszcze tańsza wycinarka PCV. Nasze laboratorium jej nie posiada, ale wiele innych początkujących FabLabów – tak. UWAGA! Nie ma wsparcia dla systemu Linux! URL: www.craftrobostore.com
  • Morntech – chińska wycinarka laserowa. Niezbyt solidna. Niezbyt dobry serwis. Do- starczana z chińską instrukcją, nielegalnym oprogramowaniem i sterownikami. Sam będziesz musiał dodać wyłączniki bezpieczeństwa. Ale… kosztuje ułamek ceny sprzętu wysokiej jakości. Poza tym, pracę wykonuje się przy pomocy sterownika wycinarki laserowej na licencji open source, co pozwala pokonać główne przeszkody w używaniu tego urządzenia. URL: www.morn-tech-europe.com, www.wiki.laoslaser.org
  • Ultimaker – drukarka 3D do samodzielnego wykonania opracowana na ProtoSpace. URL: www.wiki.protospace.nl
  • USBtinyISP – niedrogi programator USB dla mikrokontrolerów AVR. Działa razem z Ar- duino. URL: www.ladyada.net/make/usbtinyisp
  • Netbook Acer Aspire One – jedna z wersji posiadała przez pewien czas dysk SSD i sys- tem operacyjny Linux, co sprawiło, że była dostępna w bardzo przystępnej cenie. URL: www.linux-netbook.com
  • Płyty w formacie Mini ITX – jest ich wiele typów, od różnych producentów. Jeżeli sys- tem operacyjny postawisz na USB i wykonasz własną obudowę na wycinarce laserowej, mo- żesz mieć bardzo szybki sprzęt za mniej niż 100 euro. Pamiętaj, że monitor możesz mieć dziś za darmo, o ile nie potrzebujesz płaskiego. URL: www.mini-itx.com

Oprogramowanie

  • Crunchbang Linux – minimalistyczna wersja Linuxa z aktywną społecznością i po- mocnym forum użytkowników. Jak na darmowe oprogramowanie zapewnia bardzo dobre wsparcie dla sprzętu. Jest bardzo lekki i oferuje szerokie możliwości konfiguracji, co sprawia, że świetnie się sprawdza na tanim, starym lub ograniczonym z innych powodów sprzęcie. URL: www.crunchbanglinux.org
  • Inkscape – oprogramowanie do rysowania wektorowego 2D. Posiada wtyczki do gene- rowania HGPL i gcode. URL: www.inkscape.org
  • Blender – program do projektowania 3D (i animacji). Trzeba go najpierw dobrze opano- wać, jednak ma wielu użytkowników i twórców i jest jedynym zaawansowanym programem 3D na licencji open source. URL: www.blender.org
  • Pycam – generator ścieżek dla trójosiowych maszyn CNC z bardzo aktywnymi progra- mistami. URL: www.pycam.sourceforge.net
  • ReplicatorG – oprogramowanie do drukowania 3D. Obsługuje większość drukarek 3D, które możesz zbudować sam oraz urządzenia Mantis z kontrolerem Ultimaker. URL: www.replicat.org
  • Processing – wieloplatformowa aplikacja do szybkiego wykonywania prototypów. Ła- twa w programowaniu, ma wiele przykładowych plików, na których można się wzorować, do- bry podręcznik programowania i forum.
  • Arduino – przyjazne dla użytkownika narzędzie do programowania mikrokontrolerów AVR. Wygląda i obsługuje się je podobnie jak Processing. Działa zarówno z płytami Arduino, jak i wieloma pochodnymi. URL: www.arduino.cc
  • Ekiga – oprogramowanie VoP, którego można użyć do połączenia się z kanałem wideo fablab. URL: www.ekiga.org
  • Dosis – skrypt konfiguracyjny, który instaluje wymienione oprogramowania na dopiero co zainstalowanym Linuxie Crunchbang. URL: http://www.giplt.nl/dosis
  • Linux-CNC – dedykowana wersja Linuxa, zoptymalizowana do precyzyjnego prowadzenia maszyn skrawających podłączanych przez port równoległy. URL: www.linuxcnc.org

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>